Kun je als ecoloog alles zien en horen wat er gedurende een nacht rondom een gebouw of gebied gebeurt? Natuurlijk niet. Juist daarom zijn nieuwe technieken die kunnen helpen bij het vastleggen van vleermuisactiviteit interessant voor ons als ecologisch adviesbureau.
ADC Ecologie heeft de afgelopen periode op verschillende locaties ervaring opgedaan met de Battracker van Drowgoo. We testten het systeem onder verschillende omstandigheden en bekeken vooral hoe bruikbaar het in de praktijk is voor het vastleggen en beoordelen van vleermuisactiviteit.
Onze conclusie? De Battracker biedt interessante mogelijkheden, maar vraagt ook om een deskundige gebruiker die de resultaten kritisch kan beoordelen.
De Battracker in de praktijk
De Battracker bestaat uit een uitklapbaar driepootstatief met daarop een sensorunit. In deze unit bevinden zich onder andere een camera, een ultrasone microfoon en een LCD-scherm. De instellingen kunnen rechtstreeks op het apparaat worden aangepast of op afstand via het online dashboard ‘Drowsense’. De sensor verzamelt zowel beeld- als geluidsinformatie. Deze gegevens worden via 4G of wifi naar de digitale omgeving gestuurd, waar de fragmenten kunnen worden bekeken en beluisterd. Het op afstand uitlezen is een groot voordeel, al kan het binnenhalen van de gegevens soms enige tijd duren. Dat is afhankelijk van de hoeveelheid data en vooral van de kwaliteit van de internetverbinding. Het apparaat zelf is redelijk eenvoudig te plaatsen en te verplaatsen op een statief. Voor ons is dat belangrijk, omdat de Battracker daardoor relatief flexibel op verschillende onderzoekslocaties kan worden ingezet.
Beeld: een camera die altijd op dezelfde plek kijkt
De kwaliteit van de nachtelijke videobeelden bleek sterk afhankelijk van de hoeveelheid beschikbaar licht. Bij voldoende sterrenlicht, maanlicht of achtergrondverlichting waren de beelden goed genoeg om bewegingen van vleermuizen te bestuderen. Op een echt donkere nacht, met alleen beperkt sterrenlicht, kregen we echter geen bruikbare beelden. Een mogelijke oplossing hiervoor is het gebruik van voor dieren onzichtbare infraroodverlichting. Die toepassing hebben wij zelf nog niet getest.
Een belangrijk voordeel van de camera vonden wij dat de beelden zo vaak als nodig opnieuw kunnen worden bekeken. Bovendien staat de camera continu op dezelfde positie en in dezelfde kijkrichting. Dat maakt het mogelijk om gedrag of bewegingen achteraf opnieuw te beoordelen. Voor menselijke waarnemers is het natuurlijk onmogelijk om gedurende een hele nacht onafgebroken exact hetzelfde beeldveld te observeren. Het goed richten van de camera bleek in de praktijk wel een aandachtspunt. Wanneer de internetverbinding beperkt was, konden we niet altijd direct een proefopname maken om het beeldveld te controleren. Dan moest het zichtveld vooraf op het oog worden ingeschat.
Geluid: veel informatie uit ultrasone signalen
De ultrasone microfoon levert goede geluidsopnamen op. In Drowsense zijn deze ook als spectrogram te bekijken. De software analyseert de opgenomen ultrasone geluiden en doet op basis van frequenties en patronen suggesties voor mogelijke vleermuissoorten. Daarbij kwamen we soms soorten tegen die we zelf als nogal ‘spectaculair’ zouden omschrijven. Dat betekent niet automatisch dat de software het bij het verkeerde eind heeft, maar voor ons benadrukt het vooral het belang van een deskundige beoordeling van de resultaten. De zekerheid van de soortsuggesties kan met een schuifregelaar worden ingesteld. Daarnaast kan achtergrondruis worden gefilterd. Dat bleek tijdens onze testen behoorlijk relevant: op verschillende onderzoekslocaties waren tot laat in de avond veel sprinkhanen en krekels actief. Daar zit tegelijkertijd een interessante afweging. Wanneer achtergrondgeluid wordt weggefilterd, verdwijnen soms ook vleermuisopnamen uit de selectie. Als ecoloog moet je daarom goed nadenken over hoe streng je filtert en welke informatie je daarmee mogelijk mist. Interessant is ook dat het systeem social calls kan herkennen en als zodanig weergeeft. Dat kan waardevolle aanvullende informatie opleveren over de activiteit en het gedrag van vleermuizen.
De hoeveelheid data: een voordeel én een uitdaging
Een systeem dat automatisch beeld en geluid verzamelt, levert vanzelfsprekend veel data op. In Drowsense kunnen de afzonderlijke fragmenten eenvoudig worden aangeklikt, bekeken en beluisterd. Fragmenten kunnen bovendien worden gedownload voor verdere analyse. Daar staat tegenover dat het verwerken en beoordelen van de resultaten behoorlijk wat tijd kan kosten. Soms moet een videofragment zorgvuldig worden bekeken voordat je een vleermuis daadwerkelijk in beeld ziet. Op andere momenten is de vleermuis juist heel duidelijk zichtbaar. Juist omdat de Battracker zoveel informatie kan verzamelen, blijft de beoordeling door een deskundige belangrijk.
Waar hebben we de Battracker getest?
We hebben de Battracker onder verschillende omstandigheden ingezet:
- in en rondom een fort in Gelderland;
- op een landgoed aan de rand van een doorbraakgat langs de Maas in Gelderland;
- op een landgoed met een kasteel in Noord-Brabant.
Daarbij liepen we ook tegen een praktische beperking aan: de internetverbinding. Op afgelegen locaties was het bereik niet altijd voldoende om de gegevens direct naar Drowsense te uploaden. Dat betekent overigens niet dat de opnamen verloren gingen. De gegevens bleven op de sensor opgeslagen en konden worden geüpload zodra er weer een geschikte internetverbinding beschikbaar was. Dat is een belangrijk onderscheid: een slechte verbinding beperkt vooral de mogelijkheid om gegevens direct op afstand te bekijken en het systeem op afstand te bedienen, maar betekent niet dat de gemaakte opnamen automatisch verloren gaan.
Opladen vraagt enige planning
De Battracker kan via USB-C worden opgeladen. Wij hebben daarvoor zowel een powerbank als het elektriciteitsnet met een adapter getest. Het opladen neemt enkele uren in beslag. Hoe belangrijk dat is, hangt uiteraard af van de toepassing: voor een korte meting is de energiebehoefte anders dan wanneer het systeem gedurende een volledige avond en nacht of meerdere nachten wordt ingezet. Voor gebruik in het veld is het daarom verstandig om de stroomvoorziening en gewenste gebruiksduur vooraf mee te nemen in de planning.
En wat levert het op?
De belangrijkste vraag voor ons als ecologen is uiteindelijk natuurlijk niet hoeveel data een systeem kan verzamelen, maar welke ecologische informatie het oplevert. De Battracker geeft ons de mogelijkheid om beeld en geluid gedurende langere perioden vast te leggen. Daarmee ontstaat een dataset die achteraf opnieuw kan worden bekeken en beluisterd. Of de Battracker in onze onderzoeken daadwerkelijk waarnemingen heeft vastgelegd die we met uitsluitend reguliere menselijke observaties zouden hebben gemist, willen we de komende periode nog verder onderzoeken. De audio- en videofragmenten blijven voor ons nog een jaar beschikbaar in Drowsense. Dat geeft ons de mogelijkheid om de resultaten opnieuw te bekijken en interessante waarnemingen nader te analyseren. En wie weet komen we daarbij nog iets spannends tegen. Als dat zo is, delen we het natuurlijk graag met jullie.
Onze voorlopige conclusie
Onze ervaringen met de Battracker zijn overwegend positief. Het systeem is relatief eenvoudig te plaatsen, verzamelt zowel beeld als geluid en maakt het mogelijk om waarnemingen achteraf opnieuw te bekijken. Tegelijkertijd hebben we gemerkt dat de omstandigheden op locatie – zoals licht, internetverbinding en achtergrondgeluid – een belangrijke rol spelen. Ook levert automatische registratie veel data op die vervolgens door een ecoloog moeten worden beoordeeld.
Voor ons is de Battracker daarom vooral interessant als aanvulling op ecologisch veldonderzoek en niet als vervanging van de ecoloog. Technologie kan ons helpen om langer, gerichter en op een andere manier naar vleermuizen te kijken. Maar uiteindelijk blijft het de combinatie van goede techniek, zorgvuldig onderzoek en ecologische kennis die bepaalt wat een waarneming daadwerkelijk betekent. En dat vinden wij misschien wel het interessantste aan dit soort ontwikkelingen: hoe kunnen we technologie inzetten om ons ecologisch onderzoek steeds beter te maken?
Met dank aan Drowgoo voor het verhuren van de Battracker en voor de ondersteuning tijdens onze praktijktesten. Bij vragen of problemen konden we steeds telefonisch contact opnemen en werden we goed geholpen. Die praktische ondersteuning hebben we tijdens het testen zeer gewaardeerd.
